Profile obrazu to jedno z ustawień, którym przy fotografowaniu zazwyczaj się nie przejmujemy, a które ma z kolei dość fundamentalny wpływ na wygląd naszych filmów i możliwości ich późniejszej edycji. W poniższym tekście wyjaśnimy, czemu tak jest i opowiemy jak korzystać z narzędzia, jakim są właśnie profile obrazu.
O ile w fotografii nawet najtańszy amatorski aparat potrafi w dzisiejszych czasach zapisywać zdjęcia w formacie RAW, który daje ogromną elastyczność jeśli chodzi o obróbkę, o tyle mało które urządzenie jest w stanie zapisywać w tym formacie filmy. Wyjątkiem są tu kamery Blackmagic Design oraz najdroższe bezlusterkowce, takie jak Canon EOS R3, EOS R5, czy też Nikony Z8 i Z9.
Głównym powodem małej popularności filmowych RAW-ów są monstrualne objętości generowanych w tym trybie plików. Nawet jeśli są to RAW-y skompresowane, to godzina filmu w takim formacie potrafi zająć od ok. 150 GB do ponad 1 terabajta. Pliki w surowym formacie są przy tym zazwyczaj na przykład bardziej zaszumione niż takie już „wywołane”.
Z tego powodu filmy raczej nagrywa się w skompresowanych kodekach takich jak H.264 czy H.265 i ich wariacje, którym zdecydowanie bliżej do zdjęć w formacie JPEG czy HEIF. Na szczęście, pomimo ograniczeń, z jakimi wiążą się te skompresowane formaty, twórcy aparatów i kamer znaleźli sposoby, by dać użytkownikowi nieco więcej elastyczności w ramach postprodukcji i możliwości kształtowania obrazu w ramach korekcji barwnej. Po to właśnie stosuje się różne profile obrazu.
Nikon Z8
Nikon Z8 łączy w sobie możliwość filmowania w skompresowanym formacie RAW z udogodnieniami takimi jak szybki i celny autofokus czy stablizacja matrycy.
Zanim jednak przejdziemy do praktycznych zastosowań, poświęćmy chwilę na zrozumienie, jakie właściwie zadanie stoi przed profilami obrazu. Będziemy się w tym celu posiłkować opublikowanymi już na Poprostufotografuj artykułami o zakresie tonalnym oraz o przestrzeniach barwnych w filmowaniu. Zachęcamy w związku z tym do ich lektury przed przejściem do kolejnych akapitów.
Większość aparatów i kamer ma matryce, które są w stanie zarejestrować sceny o rozpiętości dynamicznej sięgającej 14 EV, czyli takie, których najjaśniejsze obszary są 214 (2 do potęgi 14, czyli 16384 razy) jaśniejsze od najciemniejszych obszarów. Na tyle bowiem w teorii pozwalają 14-bitowe przetworniki analogowo-cyfrowe. Problem pojawia się natomiast, gdy trzeba te ponad 16 tysięcy różnych poziomów jasności zapisać. Jeśli nasz kodek pracuje z 8-bitową głębią koloru, to może on zapisać jedynie 256 poziomów jasności (2 do potęgi 8). Przy 10-bitowym zapisie jest nieco lepiej, można zapisać 1024 różne poziomy (2 do potęgi 10), ale do wspomnianych 16 tysięcy nadal jest bardzo daleko.
Profil obrazu, a konkretniej jego element nazywany krzywą gamma, mówi aparatowi czy kamerze, w jaki sposób te 16 tysięcy poziomów jasności (i koloru oczywiście) zapisać na 256 lub 1024 poziomach oferowanych przez kodek. Podejścia są w tym przypadku dwa – można to albo zrobić tak, by obraz wyglądał w miarę ładnie od razu po nagraniu bez żadnej ingerencji, albo też tak, by zachować możliwie dużo informacji, nawet jeśli nagrany w ten sposób obraz sam z siebie będzie mało atrakcyjny i będzie wymagać dodatkowej obróbki. Pierwsze z tych dwóch podejść prezentują tak zwane profile standardowe, wyróżniające się wysokim kontrastem i przyjemnymi dla oka kolorami. Z kolei drugą filozofię ucieleśniają profile logarytmiczne – wizualnie dają one brzydki obraz, ale zapewniają elastyczność obróbki niewiele ustępującą plikom w formacie RAW, o ile tylko są zapisane z użyciem porządnego, 10-bitowego kodeka.
Po prawej — profil standardowy. Ciemne zasłony są czarną plamą, a tablica testowa jest prześwietlona, ale kolory są przyjemne dla oka. Po lewej — ten sam kadr nagrany w profilu logarytmicznym. Kolory nie wyglądają korzystnie, ale mamy zapas informacji w jasnych i ciemnych partiach obrazu.
Co zrobić z nagraniem LOG w postprodukcji?
Nagranie wykonane w profilu Canon Log lub Sony S-Log często wygląda na wyblakłe, ma niski kontrast i mało nasycone kolory. Nie oznacza to jednak, że obraz jest nieprawidłowy. Taki materiał został przygotowany z myślą o dalszej obróbce, podczas której można świadomie kształtować jego kontrast, ekspozycję i kolorystykę.
Praca z nagraniem LOG zwykle obejmuje korekcję ekspozycji i balansu bieli, odpowiednie przekształcenie materiału do docelowej przestrzeni barwnej (np. Rec.709) oraz nadanie filmowi zamierzonego wyglądu. Ważne jest przy tym rozróżnienie technicznej normalizacji obrazu od kreatywnego color gradingu. Samo nałożenie LUT-a nie zawsze wystarczy, aby uzyskać prawidłowy i spójny efekt.
Jeśli chcesz przejść od ustawień profili obrazu w aparacie do pracy z gotowym filmem, warto poznać cały proces postprodukcji: organizację materiału, montaż, korekcję kolorów, pracę z dźwiękiem i eksport. Te zagadnienia rozwija montaż i korekcja kolorów w Final Cut Pro w ramach kursu Akademii Fotoforma.
A skąd właściwie wzięła się nazwa „profile logarytmiczne”? Zrozumienie tego wymaga niestety któtkiego wykładu z matematki. Wyobraźmy sobie wykres, na którym na osi poziomej mamy te 16 tysięcy poziomów jasności, jakie w idealnych warunkach byłaby w stanie zarejestrować matryca aparatu czy kamery. Z kolei na osi pionowej mamy 256 lub 1024 poziomy jasności, które może zapisać kodek. Krzywa gamma w profilu obrazu to właśnie funkcja, która przypisuje każdej wartości na osi poziomej jakąś wartość na osi pionowej.
Porównanie matematycznego modelu liniowego i logarytmicznego profilu obrazu. Na wykres nałożono też przykładowy histogram obrazu rejestrowanego przez matrycę.
Pierwszym rozwiązaniem przychodzącym do głowy jest w tym przypadku użycie linii prostej. Ma to jednak dość znaczące konsekwencje. Jak wspominaliśmy w artykule o zakresie tonalnym, zakres dynamiczny sceny mierzymy w jednostkach EV, gdzie 1 EV to każde podwojenie się jasności. Sensor urządzenia rejestruje 14 EV, a my to 14 EV przyporządkowujemy do 256 poziomów, jakie jest w stanie obsłużyć prosty 8-bitowy kodek. Przy krzywej gamma będącej linią prostą, najjaśniejsze 1 EV otrzyma 128 poziomów w obrębie kodeka. Kolejne 1 EV dostanie 64 poziomy. A jeszcze następne – odpowiednio 32, 16, 8 i 4. W ten sposób zapisaliśmy w obrębie kodeka jedynie 6 EV z 14 EV, jakie teoretycznie może zarejestrować kamera. Trudno bowiem uznać, że na 2 czy jednym poziomie, jakie zostały, da się zapisać jakiekolwiek informacje. To ogromne marnotrawstwo prowadzące do tego, że w obrazie będzie dużo czarnych i białych, pozbawionych informacji plam, tak jak widzieliśmy to na przykładzie powyżej.
Dlatego właśnie w pewnym momencie pojawił się inny pomysł – a co gdyby na każde 1 EV przypisać tyle samo miejsca w kodeku? Przy 14 EV zakresu tonalnego matrycy i 256 poziomach kodeka daje to około 18 poziomów jasności na każde 1 EV rozpiętości dynamicznej rejestrowanego obrazu. Gdy wyrysujemy to w formie graficznej, okaże się, że taka krzywa gamma ma kształt krzywej logarytmicznej. I to właśnie stąd wzięła się nazwa „profil logarytmiczny”.
Oczywiście w podanym przykładzie przypisanie jedynie ok. 18 poziomów jasności na 1 EV zakresu dynamicznego sceny to gotowa recepta na posteryzację i wizualną tragedię, dlatego przy pracy z profilami logarytmicznymi bezwzględnie należy stosować przynajmniej 10-bitowe kodeki – wówczas z ok. 18 poziomów przypadających na 1 EV robi się ok. 73.
Standardowy profil obrazu (nieobrobiona stopklatka). Kolory i kontrast są przyjemne dla oka, ale niebo jest całkowicie prześwietlone.Logarytmiczny profil obrazu (nieobrobiona stopklatka). Udało się zarejestrować zarówno detale w jasnych, jak i w ciemnych partiach obrazu, ale kolorystyka wymaga obróbki.Logarytmiczny profil obrazu (obrobiona stopklatka). Po edycji kolory są przyjemne dla oka, a jednocześnie nadal mamy zachowane detale nieba.
Profil standardowy (czyli liniowy) oraz logarytmiczny to oczywiście dwie matematyczne skrajności. Rzeczywiste profile obrazu implementowane w aparatach i kamerach zazwyczaj nie są ani idealną linią prostą, ani krzywą logarytmiczną. Ale działają podobnie, jak te matematyczne wzorce opisane powyżej. Czyli – profile standardowe stosujemy, gdy nie chcemy wykonywać skomplikowanej obróbki kolorystycznej nawet kosztem białych i czarnych plam w obrazie, a po profile logarytmiczne sięgamy, gdy chcemy zapisać możliwie dużo informacji w światłach i cieniach i jesteśmy gotowi na obróbkę tego co nagraliśmy.
A czy nie ma jakichś rozwiązań łączących zalety obu tych rodzajów profili obrazu? Są. Praktycznie każdy producent oferuje w swoich aparatach jakąś funkcję poprawiającą rejestrowany zakres tonalny. W aparatach Canona jest to „Priorytet Jasnych Partii Obrazu”, w Nikonie „Aktywna Funkcja D-Lighting” itd. Szczegółowo różne rozwiązania stosowane przez poszczególnych producentów omówiliśmy w cyklu artykułów o przydatnych przy filmowaniu funkcjach, do których odnośniki zamieszczamy poniżej i również zachęcamy do ich lektury.
Poza inną krzywą gamma, czyli odpowiednim odwzorowaniem jasności, profile obrazu mają też swoje przypisane przestrzenie barwne (o których szczegółowo pisaliśmy tutaj). Zazwyczaj w przypadku profili logarytmicznych są to szerokie przestrzenie barwne, które powodują, że nagrane z ich użyciem filmy mają jeszcze bardziej sprane kolory. Elementem profilu obrazu mogą też być określone nastawy dotyczące wyostrzania czy redukcji szumu – tu dużo zależy od poszczególnego producenta. Na największe ingerencje w szczegółowe ustawienia profilu obrazu zdecydowanie pozwalają urządzenia marki Sony. Są to jednak w dużej mierze nastawy, których poprawne ustawienie wymaga bardzo zaawansowanej wiedzy. Zalecamy zatem ostrożność przy modyfikowaniu ich.
Na koniec wspomnijmy jeszcze o szeregu profili obrazu takich jak Hybrid Log Gamma czy HDR PQ. Są to profile obrazu przeznaczone do nagrywania materiału kompatybilnego z telewizorami i monitorami HDR. Nagrane z ich użyciem ujęcia mogą, podobnie jak w przypadku profili logarytmicznych, wyglądać na sprane i mało atrakcyjne przy oglądaniu na ekranach nieobsługujących technologii HDR. W przypadku niektórych ustawień i niektórych producentów można tego rodzaju profilu użyć jako zamiennika profilu logarytmicznego, jeśli dany aparat czy kamera takiego nie posiada. Tak nagrane ujęcia wymagają jednak późniejszej obróbki i jest to rozwiązanie dla zaawansowanych użytkowników.
Na co dzień redaktor w portalu Optyczne.pl, gdzie regularnie testuje najnowszy sprzęt filmowy. Oprócz tego zawodowo filmuje i prowadzi szkolenia z filmowania, a po godzinach zajmuje się fotografią i kinem niezależnym. Absolwent Montażu Filmowego na PWSFTviT oraz Inżynierii Dźwięku i Obrazu na Politechnice Gdańskiej.