Prawo w fotografii – o czym powinien pamiętać fotograf?

Spis treści:

1. Poświęćmy chwilę prawom autorskim i majątkowym
2. Równie ważne staje się prawo do ochrony wizerunku
3. Jak wygląda kwestia udostępniania oraz korzystania ze zdjęć?
4. Do tego jeszcze sprawa licencji i oznaczania zdjęć

Poświęćmy chwilę prawom autorskim i majątkowym

Najpierw poruszymy podstawy, a mianowicie prawa autorskie osobiste oraz majątkowe. W pierwszym przypadku przepisy mają ochronić autora utworu (naszego fotografa) przed jego zawłaszczeniem właśnie poprzez nadanie autorstwa. Należy zabezpieczyć prace, aby nikt inny nie mógł się pod nią podpisać. Właśnie dlatego prawa autorskie osobiste obejmują nienaruszalność treści utworu, jak również nadzoru nad sposobem jego wykorzystania. Natomiast prawa autorskie majątkowe dotyczą wyłącznego prawa do korzystania z utworu, rozporządzania utworem na wszystkich polach eksploatacji, a także prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Równie ważne staje się prawo do ochrony wizerunku

Bez wątpienia przeważnie wykonujemy zdjęcia ludziom. Sprawa jest dużo łatwiejsza przy chociażby zdjęciach pozowanych, ponieważ zakładamy, że osoba fotografowana, czyli model zdaje sobie sprawę z zaistniałej sytuacji oraz tego, że ujęcia zostaną potem wykorzystane – na przykład zwyczajnie udostępnione szerszej publiczności. Jednak, kiedy wykonujemy ujęcia reportażowe, dokumentalne albo uliczne, sprawa może mieć się nieco inaczej. Oczywiście utrwalanie obrazu jest dozwolone w przeważającej części przypadków, ale sam sposób wykorzystania wyróżniają określone ograniczenia. Najbardziej pożądaną i najłatwiejszą opcją było po prostu spytanie o zgodę wraz z bezpośrednią prośbą o podpis fotografowanych ludzi na uprzednio przygotowanych drukach ze zgodą na wykorzystanie wizerunku. Wzór wskazanej umowy znajdziesz bez problemu w internecie.

Natomiast trzeba wziąć pod uwagę fakt, że fotografowana osoba może w dowolnym momencie zmienić swoją decyzję. Podpis złożony na piśmie nie ma tu żadnego wpływu. Sytuacja ma się podobnie, jeśli model lub modelka wzięli wynagrodzenie za pozowanie. Jednak różnica jest taka, że osoby fotografowane muszą zwrócić konkretną kwotę bądź wyrównać poniesione straty związane z wycofaniem się z takiej zgody. Wtedy fotograf nie ma nic więcej do powiedzenia, jest zmuszony do uszanowania decyzji podjętej przez modela. Należy więc zaprzestać udostępniania danych zdjęć. Nie zapominajmy jeszcze o naszych najmłodszych – zgodę na ich fotografowanie podpisuje zarówno jeden, jak i drugi rodzic.

Sam wizerunek przestaje podlegać ochronie, gdy osoba fotografowana okazuje się elementem znacznie większej całości. Mamy tutaj na myśli liczne zgromadzenia, osoby publiczne podczas sprawowania publicznych funkcji czy demonstracje. Wtedy ochrona nie obowiązuje. Jednak pamiętaj, że jeśli wykonasz politykowi bądź piosenkarce zdjęcie w sytuacji prywatnej, przykładowo podczas kolacji, prawo do ochrony wizerunku ponownie obowiązuje.

Jak wygląda kwestia udostępniania oraz korzystania ze zdjęć?

Wraz z pojawieniem się internetu, a następnie mediów społecznościowych, zyskaliśmy możliwość udostępnienia naszych zdjęć za pomocą nośnych kanałów. Dzięki temu docieramy do znacznie większej publiczności, która jest zainteresowana prezentowanymi pracami. Takie działania pomagają zdobyć popularność w sieci i zwyczajnie wybić się. Jednak istnieje znowu niemałe ryzyko zawłaszczenia publikacji pod postacią zdjęć. Jako użytkownik nie powinieneś udostępniać zdjęć innego autora jako swoich – przykładowo poprzez umieszczenie ich na Facebooku lub innych portalach społecznościowych.

Do tego jeszcze sprawa licencji i oznaczania zdjęć

Jeżeli chodzi o licencję na rozpowszechnianie, to poruszymy dzisiaj jej dwa podstawowe rodzaje. Mamy na myśli oczywiście „wszelkie prawa zastrzeżone” i Creative Commons. Pierwszy rodzaj licencji zakłada, że każde wykorzystanie fotografii wymaga zgody samego autora. Nie oznacza to koniecznie zapłaty – po prostu należy zapytać, a następnie poprosić. Natomiast licencja Creative Commons nie jest tak restrykcyjna i umożliwia dowolne użytkowanie czy modyfikację swoich prac. Nie zapominaj też, by zawsze oznaczać swoje zdjęcia w mediach społecznościowych wraz z podpisem. Może być to nazwisko lub do tego pseudonim artystyczny. Miej na uwadze zarówno podpis na zdjęciu, jak i plik EXIF. Jeżeli jako użytkownik korzystasz ze zdjęcia jako tapety, to absolutnie nic się nie dzieje. Problem zaczyna się wtedy, gdy udostępniamy takie zdjęcie bez podpisu autora, sugerując w ten sposób, że to my wykonaliśmy dane ujęcie. Taki sposób postępowania jest niedopuszczalny, niezgodny z prawem oraz tym samym zwyczajnie nieetyczny.